NOTA EDYTORSKA (Bartłomiej Kuczkowski)

Wykaz tekstów opublikowanych w edycji cyfrowej:

1.     Marian Pankowski, Śmierć białej pończochy, [w:] idem, Królestwo. Dramaty, wybór i wstęp T. Chomiszczak, oprac. B. Mieszkowska, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa 2015, s. 143–196.

2.     Marian Pankowski, Śmierć białej pończochy – opracowanie dramaturgiczne Radosława Paczochy, komputeropis z notatkami odręcznymi inspicjentki Agnieszki Szczepaniak, 34 karty (egzemplarz inspicjencki przekazany przez Teatr Wybrzeże w Gdańsku)

Osobno, w kolekcji „Dramat Polski. Reaktywacja” na platformie Nowej Panoramy Literatury Polskiej opublikowano opracowanie krytyczne dramatu, zgodnie z wydaniem:

Marian Pankowski, Śmierć białej pończochy, [w:] idem, Królestwo. Dramaty, wybór i wstęp T. Chomiszczak, oprac. B. Mieszkowska, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa 2015.

http://nplp.pl/dramat-reaktywacja/marian-pankowski-smierc-bialej-ponczochy/

Opis podstaw tekstowych

W prezentowanej edycji cyfrowej dramatu Śmierć białej pończochy (1973) Mariana Pankowskiego w sąsiadujących kolumnach opublikowano dwa dokumenty – 1)  dramat podany za wydaniem krytycznym dramatów Pankowskiego z 2015 roku oraz 2) egzemplarz inspicjencki,  otrzymany dzięki uprzejmości Teatru Wybrzeże w Gdańsku. Jest to dokument będący świadectwem prac nad dramatem na potrzeby spektaklu Śmierć białej pończochy w reżyserii Adama Orzechowskiego (premiera: 24 marca 2018 roku).

Kryterium decydującym o przyjęciu za podstawę wydania edycji krytycznej, wydanej po śmierci autora, było to, że stała się ona także podstawą opracowania teatralnego wspomnianego spektaklu. Czytelników zainteresowanych sposobem przygotowania edycji krytycznej tego dramatu  w 2015 r. odsyłamy do noty edytorskiej zamieszczonej (razem z dramatem) w kolekcji „Dramat Polski. Reaktywacja” na platformie Nowej Panoramy Literatury Polskiej.

W egzemplarzu inspicjenckim można wskazać kilka warstw tekstowych o różnej atrybucji. Pierwszą z nich stanowią obszerne partie dramatu Mariana Pankowskiego, którego tekst został przepisany na komputerze – z wydania IBL PAN z 2015 roku, o czym świadczy obecność emendacji w kwestii Matki w scenie 1 (…będziesz powtarzała za barbarzyńskim metrem: dupajtis-rypajtis, pierdunas-kułtunas-kał!), wprowadzonej pierwotnie przez Blankę Mieszkowską, autorkę opracowania edytorskiego utworu.

Śmierć białej pończochy została poddana rekompozycji przez Radosława Paczochę, dramaturga Teatru Wybrzeże, który przygotował tekst sztuki na potrzeby spektaklu Adama Orzechowskiego. Zestawienie wersji autorskiej Śmierci białej pończochy z wersją dramaturga – utrwaloną komputerowo na egzemplarzu inspicjenckim – ujawnia liczne zabiegi literackie, które można sklasyfikować następująco: 1) usuwanie części tekstu autorskiego; 2) dopisywanie nowych partii tekstu, nieobecnych w wersji autorskiej; 3) modyfikowanie względem wersji autorskiej poszczególnych wypowiedzi postaci; 4) przesuwanie całych kwestii bądź ich fragmentów między scenami w obrębie dramatu. W wyniku opracowania dramaturgicznego powstał zatem tekst znacznie różniący się od wersji autorskiej.

            Trzecią warstwę tekstową stanowią zapiski Agnieszki Szczepaniak, inspicjentki Teatru Wybrzeże. Notatki naniesione przez nią ołówkiem dotyczą:

1) kwestii technicznych związanych z przebiegiem przedstawienia (m.in. spis aktorów, wykaz rekwizytów, treść napisów wyświetlanych na scenie w czasie spektaklu). Część notatek odręcznych pojawia się na stronicach verso egzemplarza inspicjenckiego, tak że odnoszą się precyzyjnie do momentów przebiegu spektaklu, w których inspicjentka musi wykonać poszczególne czynności (np. wywołanie aktora na scenę, uruchomienie oświetlenia, obsługa elementów scenografii, włączenie projekcji);

2) zmian w tekście dramatu (np. skreślenia części didaskaliów, nadpisania wyrazów w niektórych wypowiedziach postaci), które świadczą o dalszym opracowywaniu tekstu, prawdopodobnie w toku prób do spektaklu, przez dramaturga i reżysera.

Koncepcja edytorska

Prezentowana edycja cyfrowa Śmierci białej pończochy Mariana Pankowskiego pokazuje relację między wersją autorską dramatu a wersją utworu w opracowaniu teatralnym. Naszym zamiarem było ukazanie, jakiego rodzaju działania na tekście mogą być dokonywane, na potrzeby spektaklu teatralnego, przez innych twórców. W przypadku wybranego przez nas dokumentu autorami są dramaturg i reżyser (dodatkowo, jako że jest to egzemplarz inspicjencki, na tekście pozostały również zapiski inspicjentki dokumentujące projekt spektaklu). W związku z takim zamiarem edytorskim skupiono się na:

1.     Pokazaniu w samym tekście zmian, jakich dokonali dramaturg (Radosław Paczocha) – przygotowujący opracowanie na potrzeby przyszłego spektaklu, a także modyfikujący tekst już podczas przygotowywania przedstawienia – oraz reżyser, głównie w toku prac nad spektaklem. Zmiany te są widoczne jako różnice między tekstem autorskim dramatu a tekstem egzemplarza teatralnego. Trzeba przy tym jednak zaznaczyć, że wszelkie zmiany w tekście powstałe w trakcie prób w teatrze zostały zapisane ręką inspicjentki. Należy je jednak traktować jako zmiany dokonane przez dramaturga i reżysera.

Zaprojektowane przez Radosława Paczochę elementy scenografii, jakimi są wyświetlane za plecami aktorów napisy (będące fragmentami didaskaliów z dramatu Pankowskiego), zostały w tekście pokazane jako rodzaj didaskaliów stworzonych przez dramaturga.

2.     Publikacji notatek odręcznych inspicjentki, dotyczących przebiegu spektaklu, wejść poszczególnych aktorów czy działań ekipy technicznej. Jako że nie należą one do tekstu opracowanego przez dramaturga do wygłoszenia na scenie, zostały  umieszczone w osobnych oknach. Kolejno numerowane odsyłacze do tych okien umieszczono w tekście (jako [1], [2], [3] itd.) zgodnie z porządkiem ustanowionym na wydruku komputerowym przez inspicjentkę.

Tak zaprojektowana edycja cyfrowa ma więc za zadanie nie tylko zaprezentować zmiany w tekście dramatu, ale także pokazać obecność – wpisanego w dokument tekstowy – konkretnego uniwersum teatralnego.

Istotnymi cechami dramatu Pankowskiego są wyłaniający się z utworu stosunek autora do historii oraz jego wybór i interpretacja zdarzeń historycznych. Dlatego opracowano obszerne przypisy objaśniające, podzielone na poszczególne kategorie bytów: osoba, miejsce, utwór, organizacja, wydarzenie, leksykon. Każdy z opisów składa się z kolei z części ogólnej – wyświetlającej się za każdym razem, kiedy w tekście pojawia się byt określonej kategorii – oraz z części kontekstowej, związanej z objaśnieniem dotyczącym konkretnego miejsca w tekście.

Edycja dramatu Pankowskiego zgodnie z założeniami całej kolekcji eksponuje szczególne cechy Śmierci białej pończochy. Jednocześnie jednak przyjęte rozwiązania pozostają spójne z założeniami całej kolekcji cyfrowej.

Opis opracowania cyfrowego poszczególnych warstw i struktur załączono w osobnej nocie.

Bartłomiej Kuczkowski

CYFROWA NOTA EDYTORSKA

Nota ogólna Cyfrowej edycji dramatu powojennego i współczesnego:

https://docs.google.com/document/d/1UdbvRthMkm-wlCHY0iUAweWw3_5IEW5JuPvNOmRoPrw/edit?tab=t.0

Sposób cytowania:

- M. Pankowski, Śmierć białej pończochy, oprac. B. Kuczkowski, K. Mojsak, w: Cyfrowa edycja polskiego dramatu powojennego i współczesnego, red. A. Kramkowska-Dąbrowska, J. Kopciński, B. Szleszyński, K. Niciński, K. Mojsak.

Metadane:

Na pasku bocznym znajduje się ikona

której kliknięcie wyświetla – w panelu bocznym – metadane o utworze: autorstwo, gatunek, ilość fragmentów.

Ikona

otwiera – na głównym ekranie – tekst dwu not edytorskich do każdego z utworów.

Struktura edycji:

Platforma TEI.NPLP.PL (TEI PANORAMA) zawiera dwa zasadnicze komponenty:

1. Edytor do oznaczania tekstów w standardzie TEI (backend, strefa dla twórców edycji)

2. Oprogramowanie do wizualizacji edycji (frontend, strefa dla użytkownika)

To samo oprogramowanie (zarówno frontendowe, jak i backendowe) obsługuje wszystkie korpusy edytorskie. Sposób wykorzystania oprogramowania zależy od systemowych decyzji podjętych przy tej konkretnej edycji i jest wdrażane poprzez ręczne oznaczanie korpusu przez edytorów cyfrowych. Wszystkie korpusy na platformie korzystają z tego samego zbioru znaczników TEI, jednak sposób ich zastosowania zależy od specyfiki danej edycji i decyzji podjętych przez edytorów.

Na cyfrową edycję dramatu Mariana Pankowskiego składają się dwie wersje tekstu, zamieszczone w osobnych kolumnach:

- autorska wersja dramatu, wg wydania z 2015 roku,

- opracowanie dramaturgiczne Radosława Paczochy na potrzeby spektaklu Teatru Wybrzeże w Gdańsku, z notatkami odręcznymi inspicjentki Agnieszki Szczepaniak, umieszczonymi w przypisach.

Struktura edycji cyfrowej pomyślana jest tak, by możliwe było wyświetlanie jednej lub obu wersji jednocześnie, w sąsiadujących kolumnach. 

Ikonka „struktury” – u góry na pasku bocznym 

pozwala wyświetlić w panelu bocznym listę wszystkich scen obu wersji dramatu:

Kliknięcie na tytuł sceny pozwala wyświetlić jej tekst na ekranie głównym. 

Tę samą funkcję (nawigacji pomiędzy scenami) pełni również zakładka u góry ekranu – pod tytułem dramatu.  

Strukturę dramatyczną oznaczono w obu wersjach, przy czym ilość (nietytułowanych) scen jest różna, ponieważ wersja sceniczna jest dość istotną rekompozycją oryginału.

Każda z wersji składa się z następujących elementów:

1. wypowiedzi postaci,

2. didaskaliów,

3. oznaczeń bytów,

4. oznaczenia zmian naniesionych na tekście dramatu i różnic pomiędzy tekstu,

5. przypisów na egzemplarzu teatralnym, zawierających notatki inspicjentki – stanowiące swego rodzaju sceniczne didaskalia.

1. Wypowiedzi postaci

Do oznaczania wypowiedzi postaci użyto znacznika “speaker” wraz z unikalnym identyfikatorem przypisanym danej postaci. 

Tak np. postaci Jadwigi przypisano identyfikator „5002”:

Na froncie strony użytkownik zobaczy nazwę postaci i jej wypowiedzi w formie odpowiedniej dla typografii dramatu (wersja 1; scena I): 

Oznaczenie każdej z wypowiedzi danej postaci tym samym identyfikatorem umożliwia zestawienie wszystkich jej wypowiedzi oraz wyświetlanie różnorodnych statystyk i zestawień dotyczących dystrybucji wypowiedzi.

Po najechaniu kursorem na ikonkę „Wypowiedzi”

wyświetlić można na panelu bocznym statystykę wypowiedzi postaci oraz statystykę wzmianek o tych postaciach w całym dramacie:

Kliknięcie belki 

pozwala zobaczyć statystykę szczegółową tych wypowiedzi dla poszczególnych scen  dramatu :

Natomiast kliknięcie słowa „wypowiedzi” przy poszczególnych postaciach (obok podana jest ich liczba w całym tekście) 

pozwala zobaczyć zestawienie wszystkich kolejnych wypowiedzi  danej postaci w kolejnych scenach:

2. Didaskalia

Drugim elementem struktury TEI są didaskalia – oznaczone, zgodnie ze schematem  wskazanym w TEI Guidelines, znacznikiem “stage”. Tak wygląda np. pierwsze didaskalium w scenie 1 wersji 1:

Widok backendu:

Widok frontendu:

W tekście dramatu didaskalia wyróżnione są – zgodnie z konwencją – kursywą. Didaskalia mogą występować zarówno (jak wyżej) na zewnątrz, jak i wewnątrz wypowiedzi postaci:

Tak jak w całej kolekcji – didaskalia zostały skategoryzowane według następującej typologii:

1.     Didaskalia metatekstowe (metatext)

-  motto, przedmowy, adnotacje końcowe

- didaskalia eksponujące szczególne ujawnianie się autora w samym tekście dramatu 

2.     Didaskalia organizujące ruch sceniczny postaci (movement)

3.     Didaskalia organizujące komunikację werbalną i pozawerbalną (communication)

- informacje na temat ekspresji mowy, określające kierunek repliki

- śmiech, milczenie, nieartykułowane dźwięki, potakiwanie, kręcenie głową etc.

4.     Didaskalia ujawniające stan wewnętrzny bohaterów, ich odczucia, emocje i przeżycia psychiczne (psyche)

5.     Didaskalia foniczne (audio)

- dźwięki przynależące do świata przedstawionego, słyszane przez bohaterów.

6.     Didaskalia teatralne (media-theatre)

- didaskalia niosące informacje o autorskiej wizji prezentacji dramatu na scenie, dotyczące: scenografii, przestrzeni teatralnej, rekwizytów, kostiumów, znaków teatralności lub np. oświetlenia czy nagłośnienia sceny

7.     Didaskalia radiowe (media-radio)

- didaskalia ukazujące autorską świadomość medium radiowego, niosące informacje o projektowanej przez autora prezentacji radiowej dramatu (ze szczególnym uwzględnieniem radiowych środków fonicznych)

8.     Didaskalia telewizyjne  (media-television)

- didaskalia informujące o szczegółach projektowanej przez autora realizacji telewizyjnej, dotyczące ruchu kamery i kadrowania, oświetlenia, montażu itp.

Kategorie didaskaliów oznaczono w tekście (dzięki opracowanemu rozszerzeniu znaczników TEI DRAMA), dodatkowo opatrując je specjalnie zaprojektowanymi znakami graficznymi, ułatwiającymi natychmiastową identyfikację kategorii didaskaliów.  Po najechaniu kursorem na ikonę wyświetla się nazwa danego typu didaskaliów („metatext”, „movement”, „space” etc.). 

Jeden blok czy nawet pojedyncze zdanie z didaskaliów może być rozbite na kilka różnych typów.

Statystyki didaskaliów

Oprogramowanie daje możliwość wyświetlenia wszystkich didaskaliów z konkretnego dokumentu wraz z ich typami, a także zestawienia statystyk w poszczególnych dokumentach i wersjach. Można je wyświetlić przy pomocy poniższej ikony na pasku bocznym: 

W bocznym panelu wyświetli się wówczas ogólna statystyka poszczególnych typów didaskaliów dla obu wersji dramatu:

Kliknięcie zakładki

pozwala zobaczyć – na ekranie głównym –  statystykę poszczególnych typów didaskaliów dla poszczególnych scen:

Z kolei kliknięcie ikonki, znajdującej się przy tytule każdej z wersji

otworzy dodatkowe okno, w którym znajdują się wszystkie didaskalia z całego tekstu dramatu w pełnym brzmieniu. 

W wersji 2, teatralnej, obok didaskaliów zachowanych z tekstu Pankowskiego, pojawiają się również zaprojektowane przez Radosława Paczochę napisy, wyświetlane za plecami aktorów. Teksty owych napisów to również fragmenty didaskaliów z dramatu Pankowskiego, jednak zostały w tekście pokazane jako rodzaj didaskaliów stworzonych przez dramaturga i oznaczone typem „media-theater”, np.

3. Warstwa bytów/ jednostek indeksowych (ang. entities)

W tekście dramatu oznaczono byty (jednostki indeksowe). W obu wersjach tekstu są to: byty osobowe, będące jednocześnie postaciami dramatu oraz inne postaci, jedynie wzmiankowane w tekście; miejsca; wydarzenia, organizacje; utwory, a także słowa i terminy, które uznano za wymagające wyjaśnienia (leksykon).

Dane określane jako “byty”, pełniące m.in. funkcję indeksu, określano tagami <name> , <title> oraz <phr> i różnicowano wartościami atrybutu <type>. 

Tak np. w poniższej wypowiedzi Matki, skierowanej do Jadwigi (scena 1 wersji 1) pojawiają się dwa byty osobowe: „młodziutki książę” to Wilhelm Habsburg, „twój ojciec” to Ludwik Węgierski (ten drugi nie występuje bezpośrednio jako postać dramatyczna). Również sama Matka (Elżbieta Bośniaczka) oznaczona została jako byt osobowy.

Kliknięcie w oznaczenie bytu uruchamia okno, w którym znajduje się główne określenie danego bytu, krótka nota na jego temat oraz link do strony danego bytu.

Kliknięcie w link otwiera stronę bytu, na której znajduje się: identyfikator (4845) i typ bytu (osoba), nota na jej temat (w przypadku przypadku realnych postaci historycznych), wykaz scen, w których pojawia się dany byt, a także „szablony użycia”, czyli zestawienie sposobów (metonimicznych, peryfrastycznych, emocjonalnych), w jakie mówi się o danej postaci.

Dodatkowo, w przypadku bytów fikcyjnych pojawia się odpowiednie oznaczenie:

Mimo oczywistych różnic między postacią historyczną a jej odzwierciedleniem w dramacie, w tej edycji przyjęto, że osoby dramatu, mające swoje jednoznaczne odniesienie w historii, nie są oznaczane jako fikcyjne i zostają dodatkowo opatrzone krótką notą na temat danej postaci historycznej.

Użytkownik może kliknąć w dowolny fragment wypowiedzi oznaczony jako byt osobowy , jak i w określenie bytu jako postaci mówiącej (speaker), by przejść do strony danego bytu.

Ikona bytów na pasku bocznym 

pozwala na wyświetlenie w panelu bocznym listy wszystkich bytów (postaci, miejsc, wydarzeń, utworów, etc.), o których mowa w danej scenie (tak w wypowiedziach postaci, jak i w didaskaliach). Tak np. w scenie 2 wersji 1 będzie to następujący wykaz bytów:

Liczba przy danym bycie wskazuje ilość wystąpień danego bytu w danej scenie dramatu.  Uwzględnione są tu wszelkie wystąpienia/określenia danego bytu (metonimiczne, peryfrastyczne, charakteryzujące, emocjonalne). Kolory belek (żółty –> osoby, niebieski –> miejsca, etc.) odpowiadają kolorom oznaczeń danych bytów w tekście dramatu.

Kliknięcie w ikonę przy określeniu bytów (na kolorowych belkach) pozwala aktywować aktywować/dezaktywować wyróżnienie bytów w tekście dramatu (byty danego rodzaju lub każdego bytu z osobna), dzięki czemu można czytać tekst zarówno z tymi oznaczeniami, jak i bez nich. 

W niektórych przypadkach oznaczeniu bytu towarzyszy przypis kontekstowy, oznaczony gwiazdką.

Tak. np. w scenie 6 wersji 1 pojawia się, wymagający objaśnienia, niemieckojęzyczny zwrot „Liebe Königin Hedwig”.

Kliknięcie weń otworzy okno, w którym oprócz stałego opisu bytu „Jadwiga”, znajduje się przypis kontekstowy z objaśnieniem obcojęzycznego zwrotu.

4. Porównywanie poszczególnych wersji dramatów i ich strukturyzacja

Edycja zestawia dwie wersje dramatu, wyświetlane w sąsiadujących kolumnach, z których każdą można przesuwać w górę i w dół.

W tekście wersji teatralnej oznaczono różnice (fragmenty dodane, usunięte i zmienione) w stosunku do wersji oryginalnej. Każda zmiana opisana jest poprzez typ i odniesienie do powiązanego fragmentu (wypowiedzi, didaskaliów) w innej wersji, tej do której odnosi się ta zmiana.

Jak wspomniano, tekst Radosława Paczochy jest daleko idącą rekompozycją oryginalnego dramatu, toteż różnice między oboma tekstami nie ograniczają się do dopisków i skreśleń, ale obejmują też modyfikacje, usunięcia i przemieszczenia całych partii tekstu. Tę różnicę widać już w strukturze – tj. w różnej ilości scen. Powoduje to, że pokazanie różnic między dwoma tekstami, niemożliwe w edycji papierowej, również w tej edycji ma swoje ograniczenia. Tak. np. fragmenty dopisane przez dramaturga nie zawsze można odnieść do wersji Pankowskiego, tj. wskazać do którego miejsca w oryginale fragment został dopisany – właśnie ze względu na złożoność zmian. Z kolei fragmenty przesunięte w strukturze tekstu jednocześnie poddane zostały modyfikacji. Ten aspekt niniejszej edycji – porównawczy - ma charakter niejako testowy, tzn. - jest próbą przetestowania rozwiązania technicznego, które sprawdziło się w przypadku innych dramatów z kolekcji, w przypadku Śmierci białej pończochy napotkało jednak poważne ograniczenia ze względu na wspomnianą złożoność różnic między porównywanymi tekstami.

Kliknięcie ikony zmian na pasku bocznym

otworzy zakładkę zmian w panelu bocznym

Pozwala ona aktywować/dezaktywować oznaczenie zmian (wszystkich lub danego rodzaju) w tekście.

Różnice w tekście oznaczane są na zapleczu jako oznaczenie TEI konkretnych fragmentów tekstu Zostały one zakodowane przy użyciu mechanizmów – odpowiednio:

- fragmenty zmienione względem oryginału: <mod change=</mod>

- fragmenty przesunięte względem oryginału, często jednocześnie zmodyfikowane: <mod change= <subst></mod>

- fragmenty dodane, niepojawiające się w oryginale (a więc autorstwa dramaturga): <mod change=><add></mod>

Na froncie strony każda zmiana oznaczona jest specjalnie zaprojektowaną kolorystyką; są to odpowiednio: kolor szary (zmiana względem oryginału); kolor ciemnozielony (fragmenty przesunięte w stosunku do oryginału), kolor zielony (fragmenty dodane).

Zmiana względem oryginału

Tak np. w scenie 1 pojawia się wypowiedź Jadwigi, która uległa modyfikacji.Tak wygląda ona na backendzie:

Na froncie strony użytkownik zobaczy ją w takiej postaci:

Kliknięcie w oznaczony tekst otwiera okno zawierające link do odpowiedniego fragmentu oryginału.

Kliknięcie w link otwiera w ekranie po lewej stronie odpowiedni (tj. zmodyfikowany) fragment wersji 1, który podświetli się na żółto:

2. Przesunięcie względem oryginału

Analogiczny mechanizm zastosowano w odniesieniu do fragmentów przesuniętych w obrębie tekstu, które oznaczono kolorem ciemnozielonym, np.:

Również w tym przypadku kliknięcie otwiera okno z opisem zmiany i linkiem do odpowiedniego fragmentu tekstu Mariana Pankowskiego.

3. Fragmenty dodane (nieobecne w oryginale)

Kolorem zielonym oznaczono fragmenty autorstwa dramaturga, nieobecne w oryginale. Tak np. na początku sceny 1 pojawia się didaskalium, którego nie ma w tekście Pankowskiego:

Po kliknięciu przez użytkownika w zaznaczony fragment, w specjalnym oknie wyświetli się opis zmiany, wraz z linkiem do odpowiedniego fragmentu w wersji oryginalnej.

Jak wspomniano - ze względu na złożoność zmian i inny układ scen, tylko w niektórych przypadkach możliwe było powiązanie dopisanego fragmentu z odpowiednim miejscem w tekście oryginału. W tych przypadkach, po kliknięciu w link w sąsiedniej kolumnie wyświetli się powiązany fragment oryginału z podświetleniem wypowiedzi/ didaskaliów do których odnosi się dana zmiana.

Właściwości artefaktu

W tekście wersji drugiej, teatralnej, oddano właściwości artefaktu, czyli miejsca w maszynopisie scenariusza, które zostały skreślone, dopisane, nadpisane i podkreślone. Służą one pokazaniu w tekście zmian, zapisanych ręką inspicjentki, a dokonanych przez dramaturga i reżysera już podczas przygotowywania przedstawienia.

Wszystkie te właściwości mogą być wprowadzone na zapleczu jako oznaczenie TEI konkretnych fragmentów tekstu (skreślonych, dopisanych itp.). Usunięcia, dopisania i nadpisania zostały zakodowane przy użyciu mechanizmów – odpowiednio:

- skreślenia: <mod rendition="cross"> </mod> 

- dopisania: <mod rendition="adding"> </mod> 

- nadpisania: <mod rendition="overwriting"> </mod> 

- podkreślenia: <mod rendition="underline"> </mod> 

Na froncie strony, w widoku dla użytkownika - dzięki typograficznym reprezentacjom każdej właściwości, zaprojektowanym i wdrożonym podczas tworzenia oprogramowania - wygląda to następująco:

a) skreślenia:

b) nadpisania:

c) dopisania:

d) podkreślenia (tu pojawiają się w tekście przypisu):

Każdą z tych warstw tekstu można aktywować/dezaktywować w tekście dramatu przy użyciu funkcji „Zmiany”, znajdującej się na pasku bocznym.

Na panelu bocznym wyświetla się wówczas możliwość zaznaczenia lub odznaczenia zmian i właściwości artefaktu w tekście danej sceny.

Przypisy – notatki inspicjentki

Odrębną warstwę tekstu wersji teatralnej stanowią odręczne notatki inspicjentki, dotyczące przebiegu spektaklu, wejść poszczególnych aktorów, działań ekipy technicznej. W niektórych przypadkach są to drobne zmiany w tekście scenariusza, wypracowane zapewne w czasie prób do spektaklu. Jako że nie należą one do tekstu opracowanego przez dramaturga do wygłoszenia na scenie, zostały  umieszczone w osobnych przypisach – oknach, w tym miejscu tekstu, do którego odnosi się dana notatka inspicjentki, np. pod przypisem nr 86 będzie to:

Nieliczne przypisy stanowią korekty literówek w tekście scenariusza.